प्लास्टिकस्य पुनःप्रयोगः सार्थकः अस्ति वा ?

विगतशताब्द्यां प्लास्टिक-प्लास्टिक-उत्पादानाम् विकासे मानव-उत्पादने जीवने च महत् योगदानं, अनन्त-सुविधा च आनयत् तस्मिन् एव काले अपशिष्टप्लास्टिकस्य महती मात्रा अपि पर्यावरणस्य उपरि बहु दबावं जनयति । दुर्लभतया पुनःप्रयोगः। विदेशीयमाध्यमानां समाचारानुसारं अपशिष्टानां पुनःप्रयोगेन प्लास्टिकपदार्थानाम् नूतनजीवनं सर्वदा न प्राप्यते । प्रत्युत मनुष्याः क्रमेण प्लास्टिकेन मग्नाः भवन्ति...

प्लास्टिकस्य पुनःप्रयोगस्य उपचारस्य अन्तिमः परिणामः तावत् सरलः नास्ति यथा बहवः जनाः कल्पितवन्तः । अमेरिकी हरित-शान्तिपूर्ण-सङ्गठनस्य समुद्रीजीवविज्ञानी जॉन् होसेवरः अवदत् यत् पुनःप्रयोगेन प्लास्टिक-उत्पादानाम् नूतनजीवनस्य सम्भावना नास्ति। वस्तुतः अन्ते, अन्ते, अन्ते केवलं ८.४% प्लास्टिकस्य अपशिष्टं पुनः प्रयुक्तम् ।

अत्र बहवः प्लास्टिकाः सन्ति, प्रत्येकस्य भिन्नाः लक्षणाः, पुनःप्रयोगमूल्यं च । केवलं कतिपयानि प्रकाराणि प्लास्टिकानि पुनः प्रयुज्यन्ते, पुनः उपयोगः च भवति । अन्येषां उत्पादानाम् मूल्यं अल्पं भवति, पुनःप्रयोगः च यत् ते किफायती भवन्ति। एतस्य सम्बन्धः प्लास्टिकस्य प्रकारेण, उत्पादस्य एव आकारः आकारः च, वैश्विकपुनःप्रयोगविपण्यस्य स्थितिः च भवितुम् अर्हति । पुनःप्रयोगमूल्यं न्यूनं वा पुनःप्रयोगमूल्यं नास्ति वा प्लास्टिकं दफनस्य, पर्यावरणं प्रविष्टस्य वा दग्धस्य वा अधिका सम्भावना भवति । विशेषतः केचन खाद्यपैकेजिंग्,
बहुस्तरीयप्लास्टिकेन निर्मितम् अस्ति । प्लास्टिकादिकं (पन्नी वा कार्डबोर्डं वा) एकत्र बन्धनं भवति इति तात्पर्यम् । यथा, अनेके सुप्रसिद्धाः उष्णपेयाः (यथा स्टारबक्स् कॉफीकपः) पुनःप्रयोगः अथवा अवनतिः कर्तुं न शक्यते यतोहि कागदं प्लास्टिकस्य कृशस्तरेन आच्छादितम् अस्ति एकदा प्लास्टिकं अन्यं च पदार्थं बहुस्तरीयं प्लास्टिकं निर्मातुं बन्धनं कृत्वा पुनः प्रयोगः प्रायः असम्भवः भवति ।

ज्ञातव्यं यत् सर्वे प्लास्टिक-उत्पादाः समानाः न भवन्ति । प्लास्टिकस्य अधः त्रिकोणीयपुनःप्रयोगचिह्नस्य सङ्ख्या प्लास्टिकस्य पुनःप्रयोगस्य प्रमाणं सूचयति । कचरापुनःप्रयोगशुद्धिकरणसंस्थाने प्लास्टिककचराणां वर्गीकरणं एतेषां संख्यानां (कुलं ७ अङ्कीयश्रेणीः) चिह्नितानां आधारेण भवति । उच्चतर-डिजिटल-ग्रेड-युक्तानां प्लास्टिक-उत्पादानाम्, सम्बन्धित-आँकडानां, अधिक-डिजिटल-पञ्जीकरण-युक्तानां प्लास्टिक-अपशिष्टानां च पुनःप्रयोग-प्रक्रियाकरणं यत्किमपि जटिलं भवति तत् अस्मान् व्याप्तं करोति प्लास्टिकस्य दैनिकप्रयोगस्य ६९% भागः, तस्य प्रसंस्करणं अधिकं भवति, प्रथमक्रमाङ्कस्य, द्वितीयक्रमाङ्कस्य च प्लास्टिकस्य उत्पादानाम् प्रसंस्करणस्य व्ययस्य अपेक्षया अधिका ऊर्जायाः उपभोगः भवति । विगतकेषु वर्षेषु अमेरिकादेशे बहवः कचरापुनःप्रयोगसंस्थाः एशियादेशेभ्यः प्लास्टिकमिश्रितकचरान् विक्रीतवन्तः, परन्तु वर्षद्वयात् पूर्वं एशियादेशस्य एतेषु देशेषु विदेशीयप्लास्टिककचराणां आयाते प्रतिबन्धः कृतः
प्लास्टिकस्य पुनःप्रयोगः सार्थकः अस्ति वा ? प्रथमक्रमाङ्कस्य अथवा द्वितीयक्रमाङ्कस्य प्लास्टिकस्य शीशकस्य कृते उत्तरं हाँ, परन्तु प्लास्टिकसामग्रीणां पुनःप्रयोगस्य कठिनतायाः कृते अतीव दुःखदं परिणामम् अस्ति ।